1994-cü il mayın 11-dən 12-nə keçən gecə qüvvəyə minən atəşkəs sazişi Ermənistan və Azərbaycan arasında keçmiş Dağlıq Qarabağ regionu ilə bağlı münaqişənin silahlı mərhələsində kritik dönüş nöqtəsi oldu. Sənəd 1994-cü il mayın 8-də imzalanmış Bişkek Protokolunun yekun sənədində qeyd olunan atəşkəs çağırışına cavab olaraq formalaşdırılmışdı. Bu protokol 1994-cü il mayın 4-5-də Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə hərbi əməliyyatları dayandırmaq və diplomatik kanallara zəmin yaratmaq məqsədilə Müstəqil Dövlətlər Birliyinin (MDB) parlament nümayəndə heyətlərinin toplantısında irəli sürülmüşdü. Atəşkəs sənədinin özü isə bütün tərəflərin eyni vaxtda imzaladığı üçtərəfli saziş deyil, münaqişə tərəflərinin hərbi nümayəndələrinin müstəqil şəkildə imzaladığı razılaşdırılmış bəyannamə idi. Sənəd Azərbaycanın müdafiə naziri Məmmədrəfi Məmmədov tərəfindən mayın 9-da Bakıda imzalanmışdı. Onun ardınca erməni həmkarı Serj Sarkisyan mayın 11-də sənədi İrəvanda imzaladı. Həmin gün Xankəndində qondarma “Dağlıq Qarabağ Respublikası”nın “hərbi qüvvələrin komandanı” Samvel Babayan tərəfindən sazişi imzalandı.[1]

Atəşkəs haqqında sazişə əsasən tərəflər atəşkəsi tam təmin etməli və 1994-cü il 12 may 00:01-dən etibarən hərbi əməliyyatları dayandırmalı idilər. Sənəddə tərəflərdən mayın 12-si saat 23:00-dək müvafiq atəşkəs əmrlərinin mətnlərinin mübadiləsi tələb edilirdi. Bu mübadilə gələcəkdə oxşar sənədlərə mümkün əlavələr edilməsi və əsas müddəalarının birləşdirilməsini asanlaşdırmaq və bununla da atəşkəs üzrə öhdəliklərdə ardıcıllığı qorumaq məqsədi daşıyırdı. Müqavilə münaqişə tərəflərinin səlahiyyətli nümayəndələri sənədin eyni variantını imzaladıqdan dərhal sonra qüvvəyə minəcəkdi.[2]

[1] “The Ceasefire Agreement,” May 1994-cü il; Peace Agreements Database; https://www.peaceagreements.org/view/990. İstifadə tarixi: 3 dekabr 2024-cü il.

[2] “The Cease-fire Agreement”, May 1994-cü il; (http://www.ca-c.org/dataeng/books/book–1/12. appendix–10.shtml). İstifadə tarixi: 3 dekabr 2024-cü il.