Seçilmiş son suallar

Bu suallar sizin marağınıza səbəb ola bilər.

Bütün sənədlərə bax

1

 Qarabağ adının etimologiyası nədir?
Qədim və erkən orta əsrlərdə Qarabağ eramızdan əvvəl IV əsrin sonlarından 705-ci ilə qədər mövcud olmuş qədim Azərbaycan dövləti olan Qafqaz Albaniyasının tərkibində olmuşdur. Strabonun...

2

 Qarabağın qədim insan məskəni olmasını və tarixinin ibtidai icma quruluşundan başlanmasını hansı tarixi faktlar sübut edir?
Şimali Azərbaycanın, yəni müasir Azərbaycan Respublikası ərazisinin sistemli şəkildə elmi-arxeoloji tədqiqatı sovet hakimiyyətinin ilk illərində başlanılmışdır. 1923-cü ildə yaradılmış tarixi-arxeoloji struktur olan Azərbaycanı Tədqiq və...

3

 Qarabağın tarixi-coğrafi ərazisi harada yerləşir?
Bu gün Qarabağ torpağının yerləşdiyi Kür və Araz çayları arasında qalan ərazilər qədim Azərbaycanın bir parçası olaraq müxtəlif tayfaların müstəqil və sərbəst şəkildə yaşadığı bir...

4

 Qafqaz albanları kimlər idi?
Qarabağın strateji coğrafi mövqeyi və füsunkar təbii gözəllikləri, təsadüfi deyil ki, qədim daş dövründən günümüzə qədər burada mübarizə dolu həyatın davam etməsinə səbəb olmuşdur. Qarabağ...

5

 Erkən orta əsrlərdə Qarabağda yaşayan əhalinin etnik tərkibi necə idi?
Erkən orta əsrlərin əvvəllərində siyasi-inzibati cəhətdən dörd böyük əyalətə: Paytakaran, Uti, Artsax və Sünik (Sisakan) vilayətlərinə bölünmüş Qarabağda türk və fars mənşəli etnik qruplardana ibarət...

6

 Qarabağ məliklikləri necə yaranıb və onların ermənimənşəli olması tarixən nə dərəcədə əsaslandırıla bilər?
Azərbaycanda islamın yayıldığı dövrlərdə Ərəb xilafəti tərəfindən Qarabağın dağlıq hissəsində yaşayan alban əhalisinə öz dinlərini saxlamağa icazə verilmişdi.

7

 Səfəvilər dövründə Qarabağın statusu necə idi?
Qarabağ hələ Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin yaradılmasına kimi Azərbaycan dövlətçiliyi tarixində mühüm rol oynayan bölgələrdən biri olmuşdur. Qarabağ bölgəsi, ardıcıl olaraq IX–X əsrlərdə Sacilər (879–941) və...

8

 Osmanlı imperiyası dövründə Qarabağın statusu necə idi?
Qərbdə Qanuni Süleyman kimi tanınan Sultan Süleymanın (1520–1566) hakimiyyəti dövründə Osmanlı imperiyası Azərbaycana dörd hərbi müdaxilə təşkil etmişdi. Bu basqınlar zamanı Təbrizin üç dəfə ələ...

9

 Qarabağ xanlığı necə yaranıb və onun siyasi təkamülünə hansı amillər təsir edib?
1736-cı il fevral ayının 26-da özünü şah elan edən Nadir şah Əfşar, onun hakimiyyətinə qarşı çıxan Qarabağın Cavanşir, Otuziki və Kəbirli tayfalarını Xorasana sürgün etdirdi,...

10

 Qarabağ xanlığı inzibati cəhətdən necə qurulmuşdu?
Qarabağ xanlığını dünyəvi işlərdə olduğu kimi dini işlərdə də geniş səlahiyyətlərə və qeyri-məhdud hakimiyyətə malik olan xan idarə edirdi. Qarabağ xanlığı 75 illik tarixi boyunca,...

11

 Qarabağ xanlığında əhalinin etnik tərkibi necə idi?
Qarabağın Qarabağ xanlığına qədər etnik tərkibi ilə bağlı dəqiq məlumatı 1727-ci ildə Osmanlı dövləti tərəfindən qeydiyyata alınmış “Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri” adlı tarixi sənəddə tapmaq...

12

 Qarabağ xanlığının paytaxtı Şuşa (Pənahabad) şəhərinin əsası necə qoyulub?
Şuşa qalasının inşa tarixi ilə bağlı “Qarabağnamə”lərdə müxtəlif illərə istinad edilmişdir. Qalanın təməli ilə bağlı müəlliflərin qeyd etdikləri tarixlər o dövrün tarixi hadisələri ilə üst-üstə...

13

 Çar Rusiyası Qafqazın işğalına başlayarkən ermənilərin rolunu nəyə görə artırdı?
XVIII əsrin əvvəllərində Rusiya İmperiyası dünyanın ən güclü dövlətlərindən biri olmağa çalışırdı. Bu məqsədlə Rusiya bölgədən keçən ticarət yollarına çıxış əldə etmək və onlara nəzarət...

14

 Qarabağ xanlığı dövründə Qarabağ məliklərinin apardığı siyasi müqavimətin səbəb və nəticələri nə idi?
Rusiya dövlətinin himayəsinə arxalanaraq Azərbaycan torpaqlarında özləri üçün dövlət yaratmaq istəyən erməni missionerləri Qarabağ xanlığına tabe olan xristian məlikləri Pənahəli xandan sonra hakimiyyətə gələn oğlu...

15

 Kürəkçay müqaviləsi nə zaman və hansı şərtlərlə bağlanıb?
1804-cü ilin yanvar ayında uzun sürən mühasirədən sonra Gəncə xanlığı Rusiya tərə­findən işğal edilmiş, Gəncə xanı Cavad xan və oğlu Gəncə uğrunda gedən döyüşlərdə qəh­rəmancasına...

16

 Gülüstan müqaviləsi nə zaman və hansı şərtlərlə imzalanıb?
XVIII əsrin sonunda Qacarlar səltənətində taxt-tac uğrunda mübarizə gedərkən, Rusiya Qafqazda özünün işğal siyasətini daha da gücləndirdi. Beləliklə, Kovalenski inzibati məsələlərlə bağlı məlumat almaq üçün...

17

 Türkmənçay müqaviləsi nə zaman imzalanıb və Qarabağın demoqrafik vəziyyətinə necə təsir göstərib?
Azərbaycanın Rusiya və İran arasında bölüşdürülməsinin birinci mərhələsi olan Gülüstan sülh müqaviləsindən sonra 1814-cü il noyabrın 25-də Tehranda Rusiyaya qarşı İngiltərə-İran sazişi imzalandı. İran sazişə...

18

 Ədirnə (Adrianopol) müqaviləsi nə vaxt imzalanıb və Qarabağın demoqrafik mənzərəsinə necə təsir edib?
1826–1828-ci illər müharibəsi nəticəsində Rusiya və Qacar ​​imperiyaları arasında Türkmənçay müqaviləsi imzalandıqdan sonra Rusiya Osmanlı imperiyası ilə bəzi ziddiyyətli məqamları aydınlaşdırmağa başladı. Rusiya, təqribən 350...

19

 Rusiya imperiyası Qarabağı işğal etdikdən sonra onun inzibati-ərazi bölgüsünü yenidən necə qurdu?
Şimali Azərbaycan xanlıqları XIX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyasına birləşdirildikdən sonra tədricən ləğv edilərək əyalət və dairələrə çevrildi. Bu dövrdə Azərbaycanda 6 əyalət: Bakı (1808), Quba...

20

 1905–1906-cı illərdə Qarabağda azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən kütləvi şəkildə qətlə yetirilməsinin səbəbi nə idi?
Çar imperiyasının köçürmə siyasəti nəticəsində Osmanlı və İran imperiyalarının erməni əhalisi XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın şimalında, əsasən, Qarabağ, İrəvan, Gəncə və Naxçıvanda yerləşdirilmişdir ki, bu...

21

 1918–1920-ci illərdə ermənilərin Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində törətdikləri soyqırımların nəticəsi necə olmuşdur?
1918-ci ildə ermənilərin Azərbaycanda törətdikləri qırğınlar Rusiya imperiyasında Oktyabr inqilabından sonra Bakı Xalq Komissarları Sovetinin Bakını mühasirəyə alması ilə bilavasitə bağlı idi. Həmin dövrdə Bakı...

22

 1918–1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə Ermənistan Respublikası arasında silahlı münaqişənin əsas səbəbləri nə idi?
Ermənilərlə azərbaycanlılar arasında fikir ayrılıqları hələ Oktyabr İnqilabından sonra 1917-ci il noyabrın 11-də Cənubi Qafqazın üç xalqı arasında birliyi gücləndirmək məqsədilə Müsavat, Daşnak, Menşeviklər və...

23

 Hansı siyasi amillər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə İrəvanı Ermənistana paytaxt şəhəri kimi güzəştə getməyə vadar etdi?
İlk növbədə İrəvan, yəni, indiki Yerevan tarixi keçmişi ilə erməni şəhəri yox, tam əksinə, XX əsrin 20-ci illərinə qədər bir Türk-Azərbaycan şəhəri olmuşdur. İrəvanın yerləşdiyi...

24

 Qafqaz Bürosunun 5 iyul 1921-ci il tarixli qərarına görə Qarabağ Azərbaycana “verilmiş”, yoxsa onun tərkibində “saxlanılmışdı”?
Cənubi Qafqaz regionu Sovet Rusiyası tərəfindən işğal olunduqdan sonra Dağlıq Qarabağ yenə müzakirə mövzusuna çevrildi və 1923-cü ildə sovet rəhbərliyinin qərarı ilə ona Azərbaycan Sovet...

25

 Azərbaycan SSR tərkibində Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti (DQMV) necə yaradılıb və inzibati cəhətdən necə strukturlaşdırılıb?
Sovet İttifaqının ilk illərində Dağlıq Qarabağın statusu Azərbaycan SSR ilə Ermənistan SSR arasında ən mübahisəli məsələlərdən biri olmuşdur. Dağlıq Qarabağın statusu ilə bağlı ən mühüm...

26

 Stepanakert şəhərinin tarixi adı nə idi və hansı səbəblərə görə 1923-cü ildə dəyişdirilmişdi?
Xankəndi şəhəri nisbətən gənc olması ilə Azərbaycanın digər şəhərlərindən fərqlənir. Arxiv qeydlərinə görə şəhərin əsası XVIII əsrin sonlarında Qarabağ xanlarının istirahət yeri kimi qoyulmuşdur. Şəhər...

27

 1936-cı il Sovet Konstitusiyasında Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin (DQMV) statusu necə müəyyən edilib?
SSRİ-nin 1936-cı ildə qəbul olunmuş yeni konstitusiyası (Stalin Konstitusiyası) Sovet İttifaqında sosializmin qələbə çaldığını bəyan edərək dövlət və sovet cəmiyyətinin strukturunu yenidən formalaşdırdı. Konstitusiya federalizm...

28

 1948–1953-cü illərdə azərbaycanlıların Ermənistan SSR-dən deportasiya edilməsinin əsas siyasi, demoqrafik və strateji səbəbləri nə idi?
İkinci Dünya müharibəsinin ilk illərində, Sovet İttifaqının rəhbərləri Azərbaycan ilə bağlı amansız plan hazırlamışdılar. Bu plana görə Azərbaycan əhalisi Оrta Asiya və Qazaxıstana köçürülməli idi....

29

 1945–1965-ci illər arasında ermənilərin Dağlıq Qarabağla bağlı iddiaları nə ilə nəticələndi?
Ermənistanın Dağlıq Qarabağla bağlı ərazi iddiaları İkinci Dünya müharibəsindən sonra da davam etmişdi. 1945-ci ilin payızında Ermənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Qriqori Arutyunov...

30

 1970–1980-ci illərdə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Ermənistana birləş­dirilməsi cəhdləri nə ilə nəticələndi?
1950 və 1960-cı illərdə erməni dairələrinin əsassız iddiaları həyata keçməyincə onlar Dağlıq Qarabağın Ermənistan SSR-ə birləşdirilməsi istiqamətində fəaliyyətlərini 1970–1980-ci illərdə də davam etdirdilər. Bu illərdə...

31

 1977-ci il SSRİ Konstitusiyasının 78-ci maddəsinin Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinə nə kimi aidiyyəti var idi?
1977-ci ildə qəbul edilmiş SSRİ Konstitusiyasının 78-ci maddəsində deyilirdi: “müttəfiq respublikanın ərazisi onun razılığı olmadan dəyişdirilə bilməz. Müttəfiq respublikalar arasında sərhədlər müvafiq respublikaların qarşılıqlı razılığı...

32

 Sovet dövründə Dağlıq Qarabağ əhalisinin etnik tərkibi necə idi?
Sovet dövründə DQMV-ində etnik tərkibin necə olduğu barədə daha aydın təsəvvür əldə etmək üçün 1923-cü il iyulun 7-də DQMV-nin yaradılmasına kimi buradakı etnik və siyasi...

33

 Sovet dövründə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin (DQMV) erməni əhalisi Azərbaycan hökuməti tərəfindən ayrı-seçkiliyə məruz qalırdımı?
DQMV-nin statusu 1936-cı və 1977-ci illər SSRİ Konstitusiyalarında təsbit olun­muşdur.[1] Bu konstitusiyalara əsasən DQMV SSRİ Ali Sovetinin Millətlər Sovetində 5, Azərbaycan SSR Ali Sovetində isə...

34

 Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin başlanmasına səbəb olan hadisələr hansılar idi?
Mixail Qorbaçovun “yenidənqurma və aşkarlıq” siyasətindən sonra ermənilərin DQMV-nin Ermənistana birləşdirilməsinə dair çoxdankı arzusu üçün yeni şərait yaranmış oldu. Bu, Ermənistana Azərbaycana qarşı ərazi iddialarını...

35

 Mixail Qorbaçovun “yenidənqurma” və “aşkarlıq” siyasəti Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin yaranmasına və gərginləşməsinə necə təsir edib?
1985-ci ildə Mixail Qorbaçov SSRİ-də hakimiyyətə gələndə o, problemlərin ittifaq daxilində həllini təmin etməyi qarşısına məqsəd qoyan “yenidənqurma” (perestroyka) və “aşkarlıq” (qlasnost) adlı yeni siyasət...

36

 Sovet İttifaqı rəhbərliyi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin yaranmasına və kəskinləşməsinə necə reaksiya verib?
Yeni “aşkarlıq” siyasətinin etnik qruplar arasında gərginliyin artırılmasına gətirib çıxara biləcəyi güman edilmədiyi üçün münaqişənin başlanması sovet hökuməti üçün gözlənilməz hadisə idi. Sovet İttifaqı dövründə...

37

 1988-ci ildə Bakıda keçirilən kütləvi nümayişlərin əsas səbəbləri nə idi?
1980-ci illərin sonunda DQMV-də gərginliyin artmasından sonra Azərbaycan SSR-də mühüm ictimai-siyasi hadisələr baş verməyə başladı. Etnik azərbaycanlıların Ermənistandan zorla deportasiyası, Ermənistanın Dağlıq Qarabağla bağlı getdikcə...

38

 Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə 1988-ci ilin fevralında baş vermiş Sumqayıt hadisələri arasında nə kimi əlaqə var idi?
1988-ci il fevralın 28-də baş vermiş Sumqayıt hadisələri 32 nəfərin – 26 erməni, və 6 azərbaycanlının ölümü ilə nəticələndi.[1] Erməni tərəfi Sumqayıt hadisələrini ermənilərə qarşı...

39

 Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə 1990-cı ilin “Qanlı Yanvar” qətliamı arasında nə kimi əlaqə var idi?
1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Bakıda törədilən və “Qara Yanvar” qətliamı olaraq tarixə keçən bu qırğın Sovet İttifaqının Azərbaycana qarşı 70 il ərzində...

40

 Birtərəfli olaraq “Dağlıq Qarabağ Respublikası”nın elan edilməsi və onun Azərbaycandan ayrılması 1990-cı il 3 aprel tarixli SSRİ Qanunun müddəalarına nə dərəcədə uyğun idi?
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin mürəkkəb hüquqi aspektlərindən biri “Müttəfiq respublikanın SSRİ-dən çıxması ilə əlaqədar məsələlərin həlli qaydası haqqında” 3 aprel 1990-cı il tarixli SSRİ Qanunudur ki,...

41

 1991-ci ilin yayında sovet rəhbərliyi Dağlıq Qarabağ münaqişəsində Azərbaycanı niyə “dəstəkləyirdi”?
1990-cı il yanvarın 20-də Sovet qoşunlarının Bakıya müdaxiləsindən bir neçə gün sonra Ayaz Mütəllibov Azərbaycan Kommunist Partiyasının birinci katibi seçildi. Bu müdaxilənin məqsədi Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq...

42

 1992-ci il 7 may tarixli Tehran Bəyannaməsi nəyi nəzərdə tuturdu?
Tehran Bəyannaməsi (həmçinin Tehran Kommünikesi də adlanır) hərbi əməliyyatları səngitmək, ədavəti azaltmaq və Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tərəfləri arasında atəşkəsə nail olmaq üçün İranın vasitəçilik...

43

 Xocalı soyqırımı nə zaman baş verdi və ermənilərin Xocalıya silahlı hücumunun arxasında hansısa bir plan dayanırdımı?
1992-ci il 26 fevral gecəsi baş verən Xocalı soyqırımı yüzlərlə mülki əhalinin insanlığa xas olmayan qəddarlıqla öldürülməsinə səbəb olan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ən qanlı səhifəsi...

44

 1992-ci il “Azadlığa Dəstək Aktının” 907-ci düzəlişi nəyi nəzərdə tuturdu?
Soyuq müharibənin başa çatmasından etibarən Amerika Birləşmiş Ştatları regionda yeni stabil, demokratik və çiçəklənən ölkələrin formalaşması məqsədilə keçmiş Sovet İttifaqı respublikalarını böyük məbləğdə yardım proqramı...

45

 ATƏT-in Minsk Qrupu nə vaxt yaradılıb və keçmiş Dağlıq Qarabağ münaqişəsi kontekstində onun qarşıya qoyduğu məqsədlər nədən ibarət idi?
Minsk qrupu Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə siyasi həllin tapılması məqsədilə Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Müşavirəsi (Konfransı) tərəfindən yaradılmışdır (ATƏM, indiki ATƏT – Avropada Təhlükəsizlik və...

46

 Nə üçün Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində ATƏT-in Minsk qrupunu qərəzli olmaqda günahlandırırdı?
ATƏT-in Minsk qrupunun, xüsusilə Rusiya, ABŞ və Fransa kimi həmsədr ölkələrin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi üzrə sülh vasitəçiliklərinin uğursuz nəticələri münaqişə tərəflərini və elm adamlarını bu...

47

 BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü il aprelin 30-da qəbul edilmiş 822 saylı Qətnaməsi nəyi nəzərdə tuturdu?
1993-cü il aprelin 30-da Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası özünün 3205-ci iclasında yekdilliklə Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun 3 aprel 1993-cü il tarixli işğalını...

48

 1993-cü ildə Azərbaycanda baş vermiş daxili siyasi qarışıqlıq Birinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə necə təsir göstərib?
Azərbaycanın milliyətçi və demokratik düşüncəli ikinci prezidenti Əbülfəz Elçibəyin prezident vəzifəsindən imtina etməsinə səbəb olan daxili və xarici amillər nəticəsində 1993-cü ildə Azərbaycanda siyasi qarışıqlıq...

49

 BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü il iyulun 29-da qəbul edilmiş 853 saylı Qətnaməsi nəyi nəzərdə tuturdu?
BMT Təhlükəsizlik Şurası 1993-cü il iyulun 29-da 3259-cu iclasında 853 saylı qətnaməni qəbul etdi. Bu qətnamə ATƏM-in Minsk qrupu (indiki ATƏT) sədrinin 27 iyul 1993-cü...

50

 BMT Təhlükəsizlik Şurasının 14 oktyabr 1993-cü ildə qəbul edilmiş 874 saylı Qətnaməsi nəyi nəzərdə tuturdu?
BMT Təhlükəsizlik Şurasının 874 saylı qətnaməsi Təhlükəsizlik Şurasının 3292-ci iclasında 1993-cü il oktyabrın 14-da yekdilliklə qəbul edilmişdi. Bu qətnamə ATƏM-in Minsk qrupu sədrinin Dağlıq Qarabağ...

51

 BMT Təhlükəsizlik Şurasının 12 noyabr 1993-cü ildə qəbul edilmiş 884 saylı Qətnaməsi nəyi nəzərdə tuturdu?
BMT Təhlükəsizlik Şurası 1993 il noyabrın 12-də özünün 3313-cü iclasında Minsk qrupu Sədrinin Dağlıq Qarabağ, xüsusilə Azərbaycan respublikasının Zəngilan rayonu və Horadiz şəhərinin işğalı ilə...

52

 1994-cü il mayın 8-də imzalanmış Bişkek protokolu nəyi nəzərdə tuturdu?
Bişkek Protokolunun yekun sənədi 1994-cü il mayın 8-də, 1994-cü il mayın 4–5-də Qırğızıstanın paytaxtı Bişkek şəhərində keçirilmiş görüş nəticəsində imzalanmışdır. Görüş Rusiya Federasiyasının Xarici İşlər Nazirliyi,...

53

 Azərbaycanla Ermənistan arasında atəşkəs müqaviləsi nə zaman imzalanıb?
1994-cü il mayın 11-dən 12-nə keçən gecə qüvvəyə minən atəşkəs sazişi Ermənistan və Azərbaycan arasında keçmiş Dağlıq Qarabağ regionu ilə bağlı münaqişənin silahlı mərhələsində kritik...

54

 1994-cü ilin mayında atəşkəsin əldə olunmasında Rusiyanın vasitəçiliyi nə üçün uğurla nəticələndi?
1994-cü il may ayında bağlanmış atəşkəs sazişi əsasən Rusiya Federasiyasının çox çətin vasitəçilik səyi nəticəsində baş tutdu. Tomas de Waalın da qeyd etdiyi kimi, “müna­qişədə...

55

 Atəşkəs sazişinin Ermənistan üçün hansı strateji və siyasi faydaları oldu?
1994-cü il may ayının 11-dən 12-ə keçən gecə atəşkəs qüvvəyə mindikdə Ermənistan münaqişədən artıq “qalibiyyətlə” çıxmış və Dağlıq Qarabağ üzərində nəzarətini möhkəmləndirmişdi. Ermənistan Respublikası da...

56

 Atəşkəs sazişinin Azərbaycan üçün hansı strateji və siyasi faydaları oldu?
12 may 1994-cü il tarixli atəşkəs sazişi qüvvəyə minəndə Azərbaycanın Ermənistan qədər bəxti gətirməmişdi. Qeyd edildiyi kimi, atəşkəs imzalandığı zaman artıq Ermənistan Azərbaycan ərazisinin 20%-ni...

57

 Birinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində nə qədər azərbaycanlı öz tarixi torpaqlarından köçürülmüşdür?
Azərbaycan qaçqınların (Ermənistandan köçürülmüş etnik azərbaycanlılar) və məcburi köçkünlərin (Dağlıq Qarabağdan və Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ ətrafındakı işğal olunmuş yeddi rayonundan olan etnik azərbaycanlılar) problemi ilə...

58

 Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycanın nə qədər ərazisi Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdu?
1988-ci ildən başlayan və 1994-cü ildə atəşkəs sazişinin imzalanmasına qədər davam edən Ermənistan Respublikasının Azərbaycan Respublikasına qarşı hərbi təcavüzü Azərbaycana ciddi maddi və mənəvi ziyan...

59

 Birinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Azərbaycana dəyən ümumi itki və ziyan nə qədər olmuşdur?
Dağlıq Qarabağ müharibəsi dövründə Azərbaycana dəyən zərərin məbləği əhəmiyyətli dərəcədə böyük idi. 1987-ci ildən 1994-cü ilə kimi Ermənistan silahlı qüvvələri Azər­baycanın təxminən 900 kəndini qarət...

60

 1994-cü il 4–5 dekabr tarixlərində keçirilən ATƏM-in Budapeşt Sammitində Dağlıq-Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı hansı qərar qəbul edilmişdi?
Budapeşt Sammiti ATƏM-in üzv ölkələrinin dövlət və hökumət başçılarının iştirakı ilə 1994-cü il 4–5 dekabr tarixlərində baş tutmuşdu. Sammitin qərarına əsasən ATƏM-in adı növbəti ilin...

61

 Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı 1996-cı il 3 dekabr tarixli Lissabon prinsiplərində nələr nəzərdə tutulurdu?
Lissabon prinsipləri 1996-cı il dekabrın 2–3-də Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilmiş ATƏT sammitində qəbul edilmişdir. Sammit zamanı Minsk Qrupu həmsədrlərinin yaydığı bəyanatda Azərbaycan və Ermənistan arasında...

62

 ATƏT-in Minsk qrupunun “paket həll” təklifi nəyi nəzərdə tuturdu?
ATƏT-in Minsk qrupunun “paket həll” variantı sülh təklifi (rəsmi adı: Dağlıq Qarabağ Münaqişəsinin Aradan Qaldırılmasına dair Hərtərəfli Saziş) Dağlıq Qarabağ müna­qişəsinin sülh planı üzrə əsas...

63

 ATƏT-in Minsk qrupunun “mərhələli həll” variantı nəyi nəzərdə tuturdu?
ATƏT-in Minsk qrupunun “mərhələli həll” variantı (rəsmi adı: Dağlıq Qarabağ Silahlı Münaqişəsinin Dayandırılması haqqında Saziş) 1997-ci il sentyabrında Minsk qrupunun həmsədrləri tərəfindən münaqişə tərəflərinə təqdim...

64

 ATƏT-in Minsk qrupunun “ümumi dövlət” sülh təklifi variantı nəyi nəzərdə tuturdu?
1998-ci il noyabrın 7-də ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri tərəfindən Azərbaycan və Dağlıq Qarabağ arasında ümumi dövlətin yaradılması haqqında “ümumi dövlət” sülh təklifi variantı (rəsmi adı:...

65

 1999-cu ildə Heydər Əliyev və Robert Köçəryan arasında keçirilən silsilə görüşlərin nəticəsi nə olmuşdu?
1997 və 1998-ci illərdə münaqişə tərəflərinin ATƏT-in Minsk Qrupunun sülh təkliflərini rədd etməsi Dağlıq Qarabağ məsələsi üzrə sülh danışıqlarına münasibətdə geniş bədbinliklə nəticələndi. Bu məsələnin...

66

 2001-ci ilin aprel ayında Azərbaycan və Ermənistan prezidentləri arasında baş tutmuş Ki-Vest görüşünün nəticəsi nə olmuşdu?
1999-cu ildə Azərbaycan və Ermənistan prezidentləri arasında “torpaqların dəyişdirilməsi” üzrə danışıqlar Ermənistan Parlamentində silahlı qrup tərəfindən baş nazir və parlamentin spikeri də daxil olmaqla səkkiz...

67

 Heydər Əliyevin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi prosesində rolu nə idi?
Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti kimi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi prosesində mühüm rol oynamışdır. Onun səyi nəticəsində müna­qişə hələ 1990-cı illərdə müvafiq beynəlxalq təşkilatların xitabət...

68

 Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh danışıqlarında Praqa prosesinin rolu nədən ibarət idi?
Praqa prosesi Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin ABŞ-nin Ki-Vest şəhərində keçirilən görüşü uğursuz nəticələndikdən sonra, 2002-ci ildə ATƏT-in Minsk qrupu tərəfindən təşkil edilmiş Ermənistan və Azərbaycan...

69

 Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞPA) 2005-ci il 25 yanvar tarixli 1416 saylı Qətnaməsi nəyi nəzərdə tuturdu?
Avropa Şurası Parlament Assambleyası 25 yanvar 2005-ci il tarixində keçirilən ikinci iclasında Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında Assambleyanın 1416 saylı qətnaməsini qəbul etdi. AŞPA qətnaməni qəbul...

70

 Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh danışıqlarında Madrid prinsiplərinin rolu nədən ibarət idi?
Madrid prinsipləri ATƏT-in 2007-ci ilin noyabrında İspaniyanın paytaxtı Madriddə keçirilən nazirlər konfransında ATƏT-in Minsk qrupu həmsədrlərinin Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinə təqdim etdikləri saziş...

71

 Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Baş Assambleyasının 62/243 saylı Qətnaməsi nəyi nəzərdə tuturdu?
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 2008-ci il martın 14-də özünün 62-ci sessiyasında “Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində vəziyyət” adlı 62/243 saylı Qətnaməsini qəbul etmişdi.[1] Qətnamə 39...

72

 2008-ci il 2 noyabr tarixli Moskva Bəyannaməsi nəyi nəzərdə tuturdu?
Moskva Bəyannaməsi (Dağlıq Qarabağ haqqqında Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya tərəfindən rəsmi Bəyannamə) 2008-ci il noyabrın 2-də Rusiya Prezidenti Dmitri Medvedevin təşəbbüsü ilə onun Moskvadan kənarda...

73

 Moskva Bəyannaməsinin münaqişə tərəflərinə nə kimi təsiri oldu?
Bəzi analitiklər aşağıdakı əsas cəhətlərə görə güya Moskva Bəyannaməsinin ermənilərin qələbəsi hesab edilə biləcəyini bildiriblər. Əvvəla, Moskva bəyannaməsini imzalamaqla tərəflər qəbul edilmiş beynəlxalq normalar və...

74

 Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh danışıqlarında yenilənmiş Madrid prinsiplərinin rolu nədən ibarət idi?
Yenilənmiş Madrid prinsipləri 2007-ci ilin noyabrında ATƏT-in Minsk qrupu tərəfindən Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinə təqdim edilmiş Əsas Prinsiplərə əsaslanan və ATƏT-in Minsk Qrupunun...

75

 Avropa Parlamentinin 2010-cu il 20 may tarixli Qətnaməsi nəyi nəzərdə tuturdu?
Bolqarıstan Parlamentinin üzvü cənab Yevgeni Kirilovun hesabatına əsasən hazırlanmış Avropa Parlamentinin “Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaza dair strategiyasına ehtiyac” adlı qətnaməsi 20 may 2010-cu ildə qəbul...

76

 2016-cı ilin aprel döyüşlərinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi kontekstində mahiyyəti nə idi?
Dördgünlük müharibə kimi də tanınan Aprel döyüşləri 2 aprel 2016-cı il tarixində Azərbaycan Respublikası və Ermənistan Respublikası silahlı qüvvələri arasında təmas xətti boyunca başlayan və...

77

 2020-ci ildə 44 günlük müharibənin başlamasına hansı amillər səbəb olmuşdur?
Azərbaycan ərazilərinin 30 illik işğalı ərzində Ermənistan keçmiş Dağlıq Qarabağ bölgəsinin müstəqil dövlət kimi tanınması və ya Ermənistana birləşdirilməsi üçün özünün də dediyi kimi, “faktlardan...

78

 Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində İlham Əliyevin mövqeyi nədir?
2003-cü ildə İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilən zaman Dağlıq Qarabağ münaqişəsi gündəlikdə duran ən vacib məsələlərdən biri idi. Həmin il andiçmə mərasimində o, prezidentliyi...

79

 Dağlıq Qarabağ münaqişəsi “dövlətlərarası”, yoxsa “dövlətdaxili” münaqişə idi?
Ermənistan Dağlıq Qarabağ münaqişəsini DQMV-də yaşayan ermənilərin Azərbaycan tərəfindən etnik ayrı-seçkiliyə məruz qalması nəticəsində ortaya çıxmış bir etnik münaqişə kimi təqdim etməyə çalışırdı. Bu mənada...

80

 Dağlıq Qarabağ münaqişəsi etnik, yoxsa ərazi münaqişəsi idi?
Etnik qruplar, xüsusilə titul qrup ilə müəyyən ərazidə yaşayan etnik azlıqlar arasında düşmənçilik yarandığı zaman etnik münaqişə baş verə bilər və bir çox hallarda bu...

81

 Dağlıq Qarabağ münaqişəsi “dondurulmuş”, yoxsa “həlli çətin” olan münaqişə idi?
Tədqiqatçılar əsasən “dondurulmuş” ifadəsini “hələ həllini tapmamış, həlli başqa, daha münasib vaxta ləngidilən, münaqişə tərəfləri arasında münasibətlər atəşkəs və ya digər razılaşmalarla tənzimlənən və eyni...

82

 Keçmiş Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ərazi sərhədləri hara idi?
Tərəflər arasında mübahisəli ərazilər münaqişələrin ərazi sərhədləri kimi təyin olunur və aydındır ki, bu sərhədlərin müəyyən olunması mümkün ola biləcək siyasi və məhkəmə problemlərinin qarşısını...

83

 İkinci Qarabağ müharibəsinə qədər qondarma “Dağlıq Qarabağ Respub­likası”nın de-fakto statusu necə idi?
1991-ci il sentyabrın 2-də Azərbaycanın keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti və Şaumyan rayonu əraziləri üzərində qondarma “Dağlıq Qarabağ Respublikası”nın müstəqilliyi elan edildi. 1991-ci il dekabrın...

84

 Keçmiş Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tərəfləri kimlər idi?
Akademik ədəbiyyatda silahlı və ya sosial münaqişələrin həllində davamlı həll yolu tapmaq üçün nəzərə alınmalı olan müxtəlif addımlar sıralanır. Münaqişə tərəflərinin müəyyən edilməsi diqqətdən kənarda...

85

 Azərbaycan Qarabağ məsələsi ilə bağlı mövqeyini necə ifadə edir?
Bir qayda olaraq, münaqişələrin həlli prosesində münaqişə tərəflərinin mövqeyi onların bu münaqişədə oynadığı rola görə formalaşır. Xüsusilə də ərazi münaqişələrində münaqişə tərəfləri təcavüzkar və təcavüz...

86

 Dağlıq Qarabağın Azərbaycanlı İcmasının mahiyyəti nədən ibarət idi?
24 mart 1992-ci ildə ATƏM Şurasının Helsinki Əlavə İclasında qəbul edilmiş sənəddə Dağlıq Qarabağın Azərbaycanlı İcması (DQAİ) bir qurum kimi rəsmi olaraq 9-cu maddə ilə...

87

 İkinci Qarabağ müharibəsindən əvvəl Azərbaycanın təklif etdiyi Dağlıq Qarabağın yüksək muxtariyyət statusu nəyi nəzərdə tuturdu?
Dağlıq Qarabağın statusu İkinci Qarabağ müharibəsinədək münaqişə tərəfləri arasında danışıqlar prosesinin ən kritik məsələlərindən biri olub. Ermənistan və qondarma “Dağlıq Qarabağ Respublikası” tam müstəqillik tələb...

88

 Ermənistan Qarabağ məsələsi ilə bağlı mövqeyini necə ifadə edir?
İkinci Qarabağ müharibəsinə qədər Ermənistan daim Dağlıq Qarabağ ermənilərinin hüquqlarını qorumaq və onların təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə Dağlıq Qarabağ münaqişəsində iştirak etdiyini iddia edirdi. Lakin...

89

 Ermənistanın qondarma “Dağlıq Qarabağ Respublikası”nı tanımamasının arxasında hansı səbəblər dayanırdı?
Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi tələbləri nəticəsində Ermənistan Ali Soveti Azərbaycanın muxtar vilayəti olan Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirildiyini bəyan edən qərar qəbul etdi.[1] Münaqişə kəskinləşəndə ​​Ermənistanla...

90

 Keçmiş Dağlıq Qarabağ münaqişənin həllində qondarma “Dağlıq Qarabağ Respublikası”nın mövqeyi necə idi?
Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tərəfləri ATƏT-in Minsk qrupu çərçivəsində təqdim edilən “Beyker qaydaları”nın şərtlərinə əsasən müəyyən edilmişdi. Həmin qaydalara əsasən Dağlıq Qarabağın erməni icması münaqişədə “maraqlı...

91

 Erməni diasporu keçmiş Dağlıq Qarabağ münaqişəsində hansı rolu oynamışdır?
Erməni diasporunun dünyada təxminən yeddi milyon nəfər olduğu və 100-dən çox ölkədə yaşadığı təxmin edilir. Lakin siyasi və ictimai baxımdan daha fəal qrupları ABŞ və...

92

 Öz müqəddəratını təyin etmək üçün Dağlıq Qarabağın beynəlxalq hüquq çərçivəsində legitim hüququ var idimi?
İkinci Qarabağ müharibəsinədək Ermənistan və Dağlıq Qarabağ erməniləri hesab edirdilər ki, münaqişənin həlli insanların öz müqəddəratını təyinetmə hüququ prinsipinə əsaslanmalıdır və bu prinsip tam müstəqillik...

93

 Qarabağ məsələsində Rusiyanın mövqeyi necədir?
ATƏT-in Minsk Qrupunun digər həmsədrlərindən fərqli olaraq, mübahisənin ilk alovlandığı anlardan etibarən Rusiya münaqişəyə rəsmən cəlb olunmuşdu. Sovet dövründə, xüsusilə 1990–1991-ci illərdə, Sovet İttifaqının status-kvo...

94

 Qarabağ məsələsində ABŞ-nin mövqeyi necədir?
ABŞ Münaqişənin ilkin mərhələlərində Konqresdəki güclü erməni lobbisinin təsiri altında daha çox ermənipərəst siyasət formalaşdırmışdı.[1] ABŞ Ermənistanın müstəqilliyini Azərbaycandan əvvəl tanımış və Ermənistan ABŞ səfirliyinin...

95

 Qarabağ məsələsində Türkiyənin mövqeyi necədir?
Türkiyə Dağlıq Qarabağ münaqişəsində Azərbaycanın mövqeyini tam dəstəkləyən və münaqişəni dövlətlərarası münaqişə, Ermənistanı isə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycanın 20 faiz ərazisini zəbt etmiş işğalçı...

96

 Qarabağ məsələsində İranın mövqeyi necədir?
Birinci Qarabağ müharibəsinin başlanmasından sonra İran münaqişənin sülh yolu ilə həllində maraqlı olmuş və bu prosesə töhfə vermək niyyətində olduğunu bəyan etmişdir.[1] Həqiqətən də, İran...

97

 Qarabağ məsələsində Avropa İttifaqının mövqeyi necədir?
1990-cı illərdə, münaqişənin erkən mərhələlərində, BMT, ATƏT-in Minsk qrupu və Rusiya kimi üçüncü tərəflərin vasitəçilik prosesinə cəlb olunduğu vaxtlarda Avropa İttifaqı yalnız Dağlıq Qarabağda deyil,...

98

 Cənubi Osetiya, Abxaziya və keçmiş Dağlıq Qarabağ münaqişələri arasında oxşarlıqlar var idimi?
Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra Cənubi Qafqaza separatçılıq zəminində yaranmış üç silahlı münaqişə miras olaraq qalmışdı. Bunlar Gürcüstandakı Abxaziya və Cənubi Osetiya münaqişələri və İkinci Qarabağ...

99

 Kosovo nümunəsi Qarabağdakı keçmiş separatçı hərəkat üçün presedent ola bilərdimi?
17 fevral 2008-ci ildə əsasən etnik albanların məskunlaşdığı Serbiya ərazisi olan Kosovo öz müstəqilliyini elan etdi və qısa müddətdən sonra qərb ölkələrinin əksəriyyəti tərəfindən tanındı.