20 may 2010-cu il

Avropa Parlamenti,

 – Cənubi Qafqaz üzrə əvvəlki qətnamələrini, o cümlədən Avropa Qonşuluq Siyasətinin (AQS) gücləndirilməsinə dair 15 noyabr 2007-ci il tarixli qətnaməsini və Aİ-nin Cənubi Qafqaz üzrə daha effektiv siyasəti və Qara Dəniz Regional Siyasət Yanaşmasına dair 17 yanvar 2008-ci il tarixli qətnamələrini nəzərə alaraq,

– Azərbaycanla bağlı 17 dekabr 2009-cu il tarixli: ifadə azadlığı, Gürcüstanla bağlı 3 sentyabr 2008-ci il; Gürcüstanda vəziyyətin pisləşməsi haqqında 5 iyun 2008-ci il tarixli; və Ermənistan üzrə 13 mart 2008-ci il tarixli son qətnamələrini nəzərə alaraq,

– Komissiyanın Avropa Parlamentinə və Şuraya 3 dekabr 2008-ci il tarixli “Şərq Tərəfdaşlığı” (COM(2008)0823) məlumatını nəzərə alaraq,

– 7 may 2009-cu il tarixli Praqa Şərq Tərəfdaşlığı Sammitinin Birgə Bəyannaməsini nəzərə alaraq,

– 2006-cı ilin noyabrında Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstanla qəbul edilmiş Avropa Qonşuluq Siyasəti (AQS) Fəaliyyət Planlarını və bu Fəaliyyət Planlarının həyata keçirilməsi ilə sıx bağlı olan Avropa Qonşuluq və Tərəfdaşlıq Alətini (AQTA) nəzərə alaraq,

– Komissiya tərəfindən 23 aprel 2009-cu ildə qəbul edilmiş AQS-nin Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan üzrə Tərəqqi Hesabatlarını nəzərə alaraq,

– AQTA çərçivəsində Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan üçün 2007–2013-cü illər üzrə Ölkə Strategiya Sənədlərini və 2007–2010-cu illər üzrə Milli Göstərici Proqramları nəzərə alaraq,

– Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan üçün AQTA Proqramlaşdırma Sənədlərinin Aralıq İcmalını nəzərə alaraq,

– 1996-cı ildə Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstanla bağlanmış Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq Sazişlərini nəzərə alaraq,

– Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞPA) müvafiq monitorinq hesabatlarını nəzərə alaraq,

– Gürcüstanda münaqişə ilə bağlı Beynəlxalq Faktların Araşdırılması Komissiyasının 30 sentyabr 2009-cu ildə dərc olunmuş hesabatını (Tagliavini Hesabatı) nəzərə alaraq,

– onun Prosedur Qaydalarının 48-ci Qaydasını nəzərə alaraq,

– Xarici Əlaqələr Komitəsinin hesabatını və Beynəlxalq Ticarət Komitəsinin rəyini nəzərə alaraq (A7-0123/2010),

A. 8 dekabr 2009-cu ildə keçirilən Xarici Əlaqələr Şurasında Aİ bütün Cənubi Qafqazda sabitliyi, əməkdaşlığı, rifahı və yaxşı idarəçiliyi, o cümlədən texniki yardım proqramları vasitəsilə təşviq etmək niyyətini təsdiqlədiyi halda,

B. 2008-ci ilin avqustunda Gürcüstanda baş vermiş müharibə nəticəsində, atəşkəs razılaşmasına nail olmaq üçün Aİ-nin uğurlu müdaxiləsi və onun tam icrasını təmin etmək üçün əlavə müdaxiləyə böyük ehtiyac olduğunu nəzərə alaraq, Aİ-nin Monitorinq Missiyasının yerləşdirilməsi, müharibədən sonrakı əsas yardım proqramının işə salınması və müharibənin başlanmasına səbəb olan faktların müəyyənləşdirilməsi yolu ilə Aİ regionda mühüm təhlükəsizlik aktyoruna çevrilmişdir,

C. 2009-cu ildə Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının (ATƏT) Minsk Qrupunun vasitəçiliyi ilə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üzrə danışıqların intensivləşməsi müşahidə olunduğu halda,

D. Cənubi Qafqazda münaqişə zonalarından zorla köçürülmüş şəxslərin öz evlərinə qayıtmaq hüququndan hələ də məhrum edildiyi halda; üç ölkə öz qaçqınlarının və məcburi köçkünlərinin yerli inteqrasiyası üçün proqramlara başlasalar da, hələ də uğurlarına mane olan çoxsaylı çətinliklərlə üzləşirlər; qaçqınlar və məcburi köçkünlər (məcburi köçkünlər) müvafiq hakimiyyət orqanları tərəfindən münaqişələrdə siyasi alət kimi istifadə edilməməlidir,

E. Ermənistan və Türkiyənin 2009-cu ilin oktyabrında diplomatik münasibətlərin qurulması və inkişafı və onların ortaq sərhədlərinin açılması haqqında protokolların imzalanması ümidverici addımdır, lakin ratifikasiyaya əməl olunmayıb,

F. dondurulmuş münaqişələrin iqtisadi və sosial inkişafa maneə olduğunu və Cənubi Qafqaz regionunun həyat səviyyəsinin yaxşılaşdırılmasına, eləcə də AQS-nin Şərq Tərəfdaşlığının hərtərəfli inkişafına mane olduğu halda; münaqişələrin sülh yolu ilə həllinin Aİ qonşuluğunda sabitlik üçün vacib olduğu halda; fikir ayrılıqlarını aradan qaldıra, dialoqu asanlaşdıra və regional əməkdaşlıq və inkişaf imkanlarını təşviq edə biləcək ümumi maraq sahələrini müəyyən etmək üçün əlavə səylər göstərilməlidir,

G. Aİ-nin Cənubi Qafqaz dövlətləri ilə münasibətlərində suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə hörmət etdiyini nəzərə alaraq,

H. “Şərq Tərəfdaşlığı” proqramı ikitərəfli münasibətlərin dərinləşməsi üçün yeni imkanlar yaratdığını və eyni zamanda çoxtərəfli əməkdaşlığı təqdim etdiyi halda,

I. Şərq Tərəfdaşlığının islahatların sürətləndirilməsini, hüquqi yaxınlaşmasını və iqtisadi inteqrasiyasını və tərəfdaş ölkələrin dövlətçiliyinin və ərazi bütövlüyünün möhkəmlənməsinə maddi dəstəyin təmin edilməsini hədəflədiyi halda, şərtilik, differensiallıq və birgə mülkiyyət prinsiplərinə əsaslandığını və Avropa Parlamentinin tələb etdiyi kimi yeni Assosiasiya Sazişləri üzrə danışıqların aparılmasını nəzərdə tutduğu halda,

J. Avropa İttifaqının Şərq Qonşuluğu (EURONEST) Parlament Assambleyasının rəsmi olaraq bu ölkələri Aİ-yə yaxınlaşdırmaq məqsədi ilə Avropa Parlamenti ilə Aİ-nin altı Şərq tərəfdaşı, o cümlədən Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan arasında intensivləşdirilmiş parlamentlərarası dialoqun mühüm çoxtərəfli mexanizmi kimi formalaşacağını nəzərə alaraq,

K. Cənubi Qafqaz regionundakı vəziyyətin Aİ-nin bu regionda iştirakı ilə bağlı getdikcə daha fəal siyasət aparmağa çağırdığını və Şərq Tərəfdaşlığının başlanması və Lissabon Müqaviləsinin qüvvəyə minməsinin Aİ-nin Cənubi Qafqazla bağlı strategiyasını hazırlamaq üçün yaxşı imkan yaratdığı halda,

1. Bir daha təsdiq edir ki, Aİ-nin regionda əsas məqsədi Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstanın açıq, sülhsevər, sabit və demokratik, mehriban qonşuluq münasibətləri qurmağa hazır olan və bu ölkələrin Avropa siyasətinə inteqrasiyasını artırmaq məqsədilə Cənubi Qafqazı davamlı sülh regionuna çevirməyə qadir olan ölkələrə doğru inkişafını təşviq etməkdir; hesab edir ki, Aİ bu məqsədə nail olmaq üçün region ölkələri ilə strategiya işləyib hazırlamaqla getdikcə daha fəal siyasi rol oynamalıdır;

Təhlükəsizlik məsələləri və münaqişələrin sülh yolu ilə həlli

2. Bölgədəki münaqişələrdə status-kvonun saxlanmasının qəbuledilməz və qeyri-davamlı olduğunu vurğulayır, çünki bu, gərginliyin artması və silahlı hərbi əməliyyatların yenidən başlanması riskini daşıyır; hesab edir ki, bütün tərəflər sabitliyə və sülhə nail olmaq üçün fəal iştirak etməlidir; sərhədlərarası proqramları və vətəndaş cəmiyyətləri arasında dialoqu münaqişələrin transformasiyası və etimadın yaradılması üçün vasitə olaraq dəstəkləyir; Aİ-nin regionda dialoq mədəniyyətinə töhfə verməkdə və BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrinin, o cümlədən BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1325 (2000) qətnaməsinin icrasının təmin edilməsində mühüm rol oynamalı olduğunu vurğulayır;

3. Qeyd edir ki, sabitliyi və rifahı möhkəmləndirə bilmək üçün münaqişələrin idarə edilməsi və münaqişələrin həlli, eləcə də əsas dialoq digər məsələlərlə yanaşı, bütün aidiyyəti tərəflərin və icmaların hüquq və qanuni maraqlarının tanınmasını, keçmiş hadisələrə dair təsəvvürləri nəzərdən keçirmək və keçmiş hadisələrlə bağlı ümumi anlaşmaya nail olmaq üçün açıqlığı, nifrət və qorxuya qalib gəlmək istəyini, maksimalist mövqelər üzərində güzəştə getməyə hazırlığı, realist mövqeləri müzakirə etməyi, reallıq və reabilitasiyanı tələb edir;

4. Milli azlıqların bütün üzvlərinin hüquqlarına hörmət, dini dözümlülük, sosial və iqtisadi birliyi gücləndirmək səyləri də daxil olmaqla, münaqişələrin qarşısının alınmasının vacibliyinə işarə edir;

5. Xarici aktorların öz güc və təsirlərindən beynəlxalq hüquqa, o cümlədən insan hüquqlarına tam uyğun şəkildə istifadə etməyə çağırır; hesab edir ki, münaqişələrin sülh yolu ilə həllinə nail olmaq üçün regionda xarici aktorlar arasında gələcək və balanslaşdırılmış əməkdaşlıq davam etdirilməlidir; hər hansı xarici aktor tərəfindən Cənubi Qafqaz dövlətlərinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı istənilən şərtin irəli sürülməsini qəbuledilməz hesab edir;

Dağlıq Qarabağ münaqişəsi

6. Dağlıq Qarabağ münaqişəsi üzrə danışıqlarda Ermənistan və Azərbaycan Prezidentləri arasında Moskva Bəyannaməsi ruhunda 2009-cu il ərzində keçirilən altı görüşdə öz əksini tapan dinamik tempi alqışlayır; tərəfləri növbəti ayda münaqişənin həllinin məqsədləri üçün sülh danışıqları səylərini intensivləşdirməyə, daha konstruktiv yanaşma nümayiş etdirməyə və güc yolu ilə yaradılmış və heç bir beynəlxalq legitimliyi olmayan status-kvonu saxlamağa üstünlük verməkdən və bu yolla qeyri-sabitlik yaratmaq və müharibənin təsirlərinə məruz qalan insanların məşəqqətlərini uzatmaqdan çəkinməyə çağırır; hərb yolu ideyasını və artıq istifadə olunmuş hərbi gücün ağır nəticələrini pisləyir və hər iki tərəfi 1994-cü il atəşkəsini bundan sonra pozmaqdan çəkinməyə çağırır;

7. ATƏT-in Minsk qrupunun vasitəçilik səylərini, Madrid sənədindəki Əsas Prinsipləri və Böyük Səkkizlik ölkələrinin L’Akuil Sammiti çərçivəsində ATƏT-in Minsk qrupu həmsədr ölkələrinin 2009-cu il iyulun 10-da verilmiş bəyanatını tam olaraq dəstəkləyir; benəlxalq birliyi sazişin əldə edilməsinə mane olan məqamları aradan qaldırmağa yardım etmək üçün cəsarət və siyasi iradə nümayiş etdirməyə çağırır;

8. Dağlıq Qarabağ müharibəsi zamanı və ya onunla əlaqədar öz evlərini tərk etmiş minlərlə qaçqın və məcburi köçkündən yüzlərlə insanın hələ də köçkün qalması və hüquqlarının, o cümlədən geri qayıtmaq, mülkiyyət və şəxsi təhlükəsizlik hüquqlarının pozulmasından ciddi narahatdır; bütün tərəfləri bu hüquqları şərtsiz tanımağa, onları tez bir zamanda reallaşdırılmasına və bu problemin beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət əsasında tez bir zamanda həllinə çağırır; bu baxımdan bütün erməni qüvvələrinin Azərbaycanın işğal olunmuş bütün ərazilərindən geri çəkilməsini və bunun ardınca Dağlıq Qarabağ əhalisinin təhlükəsizliyini təmin edəcək, məcburi köçkünlərə öz evlərinə qayıtmağa imkan verəcək və evsizlikdən doğan münaqişələrin qarşısını alacaq keçid dövrü zamanı zəruri olan təhlükəsizlik təminatlarını təmin etmək üçün BMT Nizamnaməsinə əsasən təşkil edilmiş beynəlxalq qüvvələrin yerləşdirilməsini tələb edir; Ermənistan və Azərbaycanın rəhbərliklərini və müvafiq icmaların rəhbərlərini məcburi köçkünlərin geri qayıtması üçün praktiki hazırlıqlar yolu ilə sülhməramlı etnik münasibətlər yaratmaq öhdəliklərini nümayiş etdirməyə çağırır; hesab edir ki, məcburi köçkünlərin və qaçqınların vəziyyətinə beynəlxalq standartlara, o cümlədən AŞPA-nın “Avropanın unudulmuş insanları: uzun müddətli köçkün düşmüş insanların insan hüquqlarının qorunması” adlı 1877 (2009) saylı tövsiyəsinə uyğun şəkildə baxılmalıdır.

9. Davamlı sülhə nail olmaq üçün real səylərə ehtiyac olduğunu vurğulayır; bütün müvafiq rəhbər şəxsləri provokativ siyasətlərdən və ritorikadan, qızışdırıcı bəyanatlardan və tarixi manipulyasiya etməkdən çəkinməyə çağırır; Ermənistan və Azərbaycan rəhbərlərini məsuliyyətli davranmağa, çıxışlarını yumşaltmağa və ictimai fikrin münaqişənin hərtərəfli həllinin xeyirlərini tam olaraq qəbul etməsi və anlaması üçün əsas yaratmağa çağırır;

10. Dağlıq Qarabağ da daxil olmaqla, Dağlıq Qarabağı əhatə edən bütün işğal olunmuş Azərbaycan torpaqlarının tez bir zamanda boşaldılması mövqeyinə inanır; qeyd edir ki, Dağlıq Qarabağın yekun statusunun müəyyənləşdirilməsinə qədər ona müvəqqəti statusun verilməsi məsələnin həlli üçün çıxış yolu ola bilər və regionda erməni və Azərbaycan əhalisinin dinc yanaşı yaşaması və əməkdaşlığı üçün keçid çərçivəni təşkil edə bilər;

11. Hamı üçün təhlükəsizliyin istənilən münaqişənin həlli üçün vacib element olmasını vurğulayır; həm hərbi, həm də mülki aspektləri özündə cəmləyən və beynəlxalq insan hüquqları standartlarına əsaslanan müvafiq sülhqoruma tədbirlərinin vacibliyini tanıyır; Şuranı siyasi həll yolu tapıldıqdan sonra beynəlxalq sülhməramlı qüvvələrin yaradılmasını asanlaşdıra biləcək böyük bir monitorinq missiyasının göndərilməsi də daxil olmaqla Birgə Təhlükəsizlik və Müdafiə Siyasəti (BTMS)  missiyaları ilə sülh prosesini dəstəkləmək imkanlarını araşdırmağa çağırır…